W lesie wciąż jest chłodno, gdy rozlega się gwizd. Nie jest to głośne pohukiwanie ani skrzek wrony. Dźwięk przypomina raczej krótki, czysty ton małego fletu. Kto spaceruje między wysokimi świerkami o świcie, może nagle się zatrzymać. Ten odgłos dochodzi z góry. Od ptaka, którego mało kto widział – nawet jeśli siedzi tuż nad głową. To sóweczka zwyczajna, najmniejsza sowa Europy.
Ma zaledwie około 17 centymetrów długości, czyli niewiele więcej niż kos. Ale jej rozmiar może mylić. Sóweczka jest drapieżnikiem. Poluje na myszy, małe ptaki, a czasem nawet na ofiary prawie tak duże jak ona sama. Jej żółte oczy patrzą prosto przed siebie. Brązowe pióra z białymi plamkami doskonale maskują ją wśród gałęzi. Gdy siedzi nieruchomo, niemal znika w koronach drzew.
W przeciwieństwie do wielu innych sów sóweczka nie poluje wyłącznie nocą. Jest aktywna o świcie, o zmierzchu, a nawet w ciągu dnia. To czyni ją wyjątkową. Mimo to trudno ją zauważyć. Często siedzi wysoko na drzewie i powoli obraca głowę, obserwując otoczenie. Aby ją dostrzec, potrzeba cierpliwości i dobrego słuchu.
Dawniej sóweczka występowała głównie w lasach górskich. Dziś pojawia się także w innych regionach. Naukowcy uważają, że ma to związek z bardziej naturalnym sposobem gospodarowania lasami. Pozostawia się więcej starych drzew i martwego drewna, a to oznacza więcej dziupli.
Dziupla jest dla sóweczki niezwykle ważna. Sama nie buduje gniazda. Wykorzystuje stare dziuple wykute przez dzięcioły, najczęściej w świerkach lub sosnach. Wiosną samica składa w nich kilka jaj. Podczas gdy ona wysiaduje, samiec dostarcza pożywienie. Potrafi nawet robić zapasy – ukrywa upolowane ofiary w szczelinach kory lub w małych otworach w drzewach. Sóweczka myśli o przyszłości.
Choć jest mała, inne ptaki traktują ją poważnie. Gdy pojawia się w pobliżu, małe ptaki zbierają się i głośno alarmują. Wspólnie próbują ją przepędzić. To zachowanie nazywa się mobbingiem. Jednak sóweczka często pozostaje spokojna i siedzi nieruchomo, jakby hałas nie robił na niej wrażenia.
Jej twarz wygląda surowo, niemal poważnie. Nad oczami ma jasne plamki przypominające brwi. Z tyłu głowy znajdują się dwa ciemne wzory z jasną obwódką, które wyglądają jak dodatkowe oczy. Mogą one zmylić drapieżnika, który zbliża się od tyłu.
Życie sóweczki jest ściśle związane ze stanem lasu. Lasy złożone wyłącznie z młodych, jednakowych drzew nie są dla niej odpowiednie. Potrzebuje różnorodności: starych drzew, prześwitów, gęstego podszytu. Tam znajduje pożywienie i bezpieczne miejsca do gniazdowania. Dlatego uznaje się ją za gatunek wskaźnikowy. Jeśli sóweczka żyje w danym lesie, oznacza to, że ekosystem jest w dobrej kondycji.
Wielu ludzi wyobraża sobie sowy jako nocne, tajemnicze stworzenia. Sóweczka przełamuje ten obraz. Poluje także w dzień. Jest najmniejszą sową Europy, a mimo to pewnie radzi sobie w swoim świecie. Gdzieś wysoko w lesie może właśnie siedzieć cicho na gałęzi, uważnie nasłuchując – gotowa do kolejnego lotu.